Guguk Ötünce Duttan Düdük Yapılır

Bir bahar yazısı yazmak gerek şimdilerde.

Zira ağaçlar tomurcuğa durmuş, dallar sürgün sürmekte. Karanlık ve puslu günler yaşayan insanımız da umutlarını yeşertmek, baharla birlikte güzel günlere sürgünler sürmek arzusunda.

Bahar deyince acizane kalemimizden, kuzular, kuşlar, böcekler, çiçekler yerine ömrün baharı denilebilecek çocukluk kokan cümleler dökülecektir.

Hakikaten de ömrün baharı değil midir çocukluk?

Hayata sürgünler verilen dönem değil midir?

Şen şakrak çocuk sesleri, kuş seslerini andırmaz mı?

Çocukların gülen yüzleri, gülen gözleri, tatlı tebessümleri ağaçların çiçek açması gibi değil midir?

Ya da ağlamalarını yumurcakların, dalların yeşermesi olarak görsek yanlış mı yapmış oluruz?

Çocukluktan yetişkinliğe geçişe ise çiçek dökümü desek, alakasız bir laf etmiş olmayız umarım.

Nitekim çocukluk bahardır; çocuklar kuştur, böcektir, çiçektir.

Çayır çimen gezmektir çocukluğu yaşamak.

Hayata sürgün vermek, umutlara çiçek açmaktır.

***

Baharla birlikte kış uykusundan uyanan çocuklar doldurur sokakları. Sokaklar yeşeriverir bir anda, canlanıverir. Yeni dikilen fidana can suyu vermek gibidir baharda çocukları evden dışarı salıvermek.

Bir çocuklardır baharın geldiğini haber veren, bir de guguk kuşları.

Guguk ötünce bilinir ki havalar ısınmaya başlamış, dallar çiçeğe, sürgüne durmuştur. Bilir misiniz, guguk, bir “guuuuuuukkk” diye kesintisiz, bir de “guguguguuuukkk” diye kesik kesik öter. Vardır elbet bir hikmeti.

Guguğun ötmesinin çocuklar için ayrı bir özelliği vardır. Bilirler ki “guguk ötünce, duttan düdük olur.” Düdük zamanının habercisidir bu ötüşler.

Dut ağacının yeni filizleri ve taze yaprakların bulunduğu dalları ipek böceği yetiştiren insanlar tarafından, at arabaları ve eşeklerle taşınır bahçelerden evlere.

At arabasında ya da eşeğin üzerinde yaprakların arasında bir çocuk başı görmek mümkündür her zaman. Ellerinde üç beş tane bir karış uzunluğunda, parmak kalınlığında düdük vardır çocukların. Sırayla öttürür bu düdükleri çocuklar.

Bahçeye sırf düdük yaptırmak için gitmişlerdir. Büyüklerin yemek ya da namaz için işe ara verdikleri, gölgede soluklandıkları bir anda başlarına dikilip, düdüğü yaptırmışlardır.

Bu düdük yapma işi adeta bir ritüeldir. Dut ağacından genç ve ideal uzunlukta dallar kesilir. Bir tarafı dolma kalem ucu şeklinde yontulur. Uç kısmı düzlenir. Uçtan bir parmak kadar aşağıya bir çentik atılır. Dört beş parmak aşağısı çizilir. Bir ağaç kütüğünün üzerine yerleştirilir bu çubuk ve tahta saplı bıçak ya da cep çakısının sapı ile yavaş yavaş vurulmaya başlanır. Üç beş dakikalık bu işlemden sonra iyice dövülen çubuk avuç içi ile kavranır ve burularak kabuğun ağaçtan ayrılması sağlanır. Ağacın uç kısmından çentiğe kadar üflenen havanın geçeceği ve ses çıkaracağı bir kanal açılır. Kabuk tekrardan yerleştirilir yerine ve üflenir. Çıkan sesle çocuğun gözleri ışıldar, yüreği coşar.

İşte yılın ilk düdüğü. İşte guguk kuşunun ünlemelerine karşılık verilecek enstrüman. İşte bahar…

***

Bu düdük yapma ritüeli sırasında, bıçağın çubuğa ritmik vuruşlarına, çocuğun şu tekerlemesi eşlik eder:

Dağlar taşlar kopuşmuş,

Sen de kopuş sen de kopuş.

Guguk ötmüş,

Sen de öt sen de öt.

Baharla birlikte dağların taşların kopuşup canlanmasına, yeşermesine ve guguk kuşunun ötmesine, düdük bahanesiyle bir gönderme yapılır çocuk yüreklerden gelen bu sesle.

***

Baharı bir guguk kuşları haber verir; bir de düdükleriyle onların çağrısına katılan çocuklar…

muratsali@hotmail.com