'Kutadgu Bilig' Avrupa Arşivlerinde

Büyük Osmanlı tarihçisi olan Avusturyalı Joseph Hammer Purgstall'in Avusturya Ulusal Kütüphanesi'ne kazandırdığı nüsha 15. yüzyılda yazılmış. Cihan'a özel açıklamalarda bulunan kütüphanenin el yazmaları bölümü sorumlusu Dr. Andreas Fingernagel, Ulusal Kütaphane'nin Orientalistik bölümünde bulunan kitapların çoğunun Hammer Purgstall zamanından kaldığını söylüyor.

Orientalistik arşivinden Yusuf Has Hacib'in eseri olan Kutadgu Bilig, diğer bütün kitaplar gibi özel arşivleme ve koruma tekniği ile muhafaza ediliyor. Eser, Londra'da belli bir süreliğine sergiye de sunulmuş. Yusuf Has Hacib'in eseri Kutadgu Bilig'in üç nüshasından biri bu arşivde özenle saklandığından dolayı çok iyi durumda görünüyor.

Uygur Türkçesi ile yazılan eser rahatça okunabiliyor. "Kitap üzerinde kırmızı ile işaretlenmiş bölgeler tarihçi Hammer Purgstall'in el yazısıdır" diyen Dr. Fingernagel, el yazmaları bölümünde bir çok Osmanlı eserinin de olduğunu belirtiyor. Kütüphanede doğu eserleri ile ilgilenen bir de Türk personel bulunuyor.

İslami Türk edebiyatı tarihinde bilinen ilk yazılı eser olan Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib tarafından aruz vezni kullanılarak kaleme alınmış. 11. yüzyıl başlarında doğan Yusuf Has Hacib, "Mutluluk Bilgisi" anlamını taşıyan eserini 1069 yılında tamamlayarak Karahanlı hakanlarından Ebû Ali Hasan ibn Süleyman Arslan Hakan'a sunar. Hem dünyada hem de ahirette mutluluğa kavuşmak için takip edilmesi gereken yolu anlatan Kutadgu Bilig eseri, insanların dünyadan el etek çekerek sadece ibadetle meşgul olmasını doğru bulmuyor.

Asıl din ve saadet yolunun insanlara yardımda bulunmak, kötüleri iyileştirmek, cefaya karşı vefa göstermek ve yanlışları bağışlamaktan geçtiğini belirten eser, ilmin değerinden de bahsediyor. Ona göre alimlerin ilmi halkın yolunu aydınlatır ve ilim bir meşale gibi insanlığa doğru yolu gösterir. Peygamber Efendimiz'in (s.a.s) "Hepiniz çobansınız, hepiniz güttüğünüzden sorumlusunuz" hadis-i şerifinden esinlenen Yusuf Has Hacib ilmin değerini anlamış biri olarak ilim sahipleri için, "alimler, koyun sürüsünün önündeki koç gibidirler. Başa geçip sürüyü doğru yola sürerler" diye yazmış eserinde.

Öte yandan, Yusuf Has Hacib'in eseri Kutadgu Bilig'in eseri Kültür Bakanlığı'nın desteği ile Fikri Silahtaroğlu tarafından 2000 yılında günümüz Türkçesine kazandırılan eser, tekrar gözden geçirilerek ileriki zamanlarda yeniden yayınlanacak.

CİHAN