301 Tartışmasındaki Sapma

Orhan Pamuk ve Hrant Dink'in 301'in Türklüğe hakaret bendinden yargılanması, bu maddeyle ilgili tartışmaların da bu noktada takılıp kalmasına, eleştirilerin ve tartışmaların yanlış bir noktada yoğunlaşmasına yol açtı. Doğrusu bu da kimilerinin çok işine geldi.

Çünkü bu yanlış odaklanma sayesinde, halkın milliyetçi damarına basılmış oluyor ve 301'i korumak üzere milli duyarlılığı yüksek geniş kesimlerin de içine çekildiği geniş bir cephe oluşturulabiliyordu. Evet, bu bir sapmaydı; çünkü bu maddenin anası olan 159'u da bilenler bilir ki, 159'un ya da yeni şekliyle 301'in tipik ve yaygın uygulaması Türklüğe hakareti cezalandırmak değildir. Zaten pratikte ne aydınlarımızın Türklükle ya da yeni ifadesiyle Türk milletiyle didişmek, eleştirmek gibi bir meselesi olmuştur; ne de yargıçlarımızın Türklüğü eleştiriden korumak gibi bir meselesi...

Maddenin asıl amacı ve varlık sebebi, devleti ve devletin temel kurumlarını - meclisi, cumhurbaşkanını, hükümeti, orduyu, yüksek yargıyı - sözde hakaretten, aslında ise eleştirilerden korumaya almaktır. Bu madde on yıllarca bu yönde işlemiş, hükümete, orduya ya da yüksek yargıya gözünün üstünde kaşın var diyenler - konjonktüre göre- kendilerini yargıç karşısında bulmuşlardır. Dolayısıyla, eğer bu maddeyi tartışacaksak, doğru tartışmalı ve şu temel soruyu sormalıyız:

Devleti ve kurumlarını, aşağılamaya (eski ifadesiyle tahkir ve tezyife) karşı özel yasa maddesiyle koruma altına almamızın sebebi nedir? Neden, sivil kurum ve kişileri aşağılamaya karşı nasıl koruyorsak, devleti ve kurumlarını da aynı maddelerle korumuyoruz? Mesela, neden savcılık makamını aşağılayan 301'den yargılanıyor da, ülkedeki bütün avukatları temsil eden baroları aşağılayan başka maddeden yargılanıyor? Adaletin iki ayağından biri (savunma), diğerinden çok daha mı onurlu?

Neden, herhangi bir holdingi "halkı ezmekle, sömürmekle, alın terine el koymakla" suçlamak sıradan bir olay sayılıyor da, herhangi bir bakanlığın icraatıyla halkı ezdiğini, sömürdüğünü ve yoksullaştırdığını söylemek 301'lik suç oluyor? O bakanlığın başındaki bakan da da tıpkı o holdingin patronu gibi uğradığı haksızlığa karşı dava açamaz mı? Nereden geliyor bu fark? Devletin maddi ve manevi şahsiyetinin yanında, zavallı bireylerin ya da sivil kurumların şahsiyetlerinin esamesi okunamayacağından mı? Bu soruların cevabı bizi hukuk sistemimizin en temel sorununa ulaştırır:

Çünkü bu ülkede devletin halk için değil, kendisi için, kendi bekası için adalete ihtiyacı vardır. Bu yüzden de bu topraklarda adalet, hep bireyler arası ilişkilere ilişkin bir kavram olarak değil, devlete ilişkin bir kavram olarak, devletin bahşettiği bir lütuf olarak yaşayagelmiştir. Adalete insan mutluluğu için bir araç olarak değil, devletin güçlü olması için bir araç olarak bakılmıştır. Yüksek mahkemelere hep "devletin çıkarı nerdedir" sorusu yol göstermiştir. Suç ve ceza denince ilk akla gelen hep devlete karşı işlenen suçlar ve verilen cezalar olmuştur. Devlete karşı işlenen suçlar için özel mahkemeler kurulmuş, özel yasalar çıkartılmıştır.

İşte 301 bu yanlış adalet anlayışının tipik örneği olduğu için önemlidir. Değiştirilmemesi için bunca direnilişinin sebebi budur. Kaldırılması bu devletçi adalet anlayışında bir gedik açacağı için yıllardır orasından, burasından çekiştirilmekte; sözcüklere takla attırılıp durmakta; dava açma yetkisi elden ele dolaştırılıp durmakta, ama bir türlü toptan kaldırmaya kimsenin eli varmamaktadır. Biz kez daha vurgulayalım; bu madde, devletimizin Türk milletinin şeref ve haysiyetini koruma konusundaki hassasiyetinin değil, kendi "manevi varlığını" halka karşı korumaya alma güdüsünün ifadesidir. Ve varlık sebebini ortadan kaldırmak için, tek bir itiraz yeterlidir: Devletlerin manevi varlıkları olmaz; onlar basit hizmet mekanizmalarıdır.