Türkmenler 'Türkçeye Uyum' Bekleyişinde

Saatçi, Türkmenlerin diğer Türk topluluklarıyla bağlarını güçlendirmesi için devletin ve gönüllü eğitimcilerin bölgeye yardım elini uzatmasını istedi.

Türk Dil Kurumu (TDK) ve Erciyes Üniversitesi'nin Kayseri'de düzenlediği 'Uluslararası Çağdaş Irak Türkmen Türkçesi ve Edebiyatı Bilgi Şöleni' bugün başladı. 2 gün sürecek Bilgi Şöleni ile Irak'ta gelişen çağdaş Türkmen edebiyatı ile çağdaş Türkmen yazı dili ve ağızları üzerinde çalışan bilim insanları biraraya geldi.

Konu üzerinde bilimsel araştırmaların sunulduğu etkinliğe; 17'si Irak, 3'ü Azerbaycan, 1'i KKTC olmak üzere 44 bilim insanı bildiri ile katıldı. Bilgi Şöleni'nde, çağdaş Irak Türkmen Türkçesinin en eski dönemlerine ilişkin sunumlar yanında şekil bilgisi, söz varlığı ve ağızlar üzerine yapılmış çalışmalara yer verildi. Irak Türkmen dilinin Türkiye ile ilişkileri yanında İran ve Azerbaycan'daki Türklerin diliyle ilişkileri ele alındı ve karşılaştırmalı olarak işlendi.

İletişim dili olarak Türkmen Türkçesinin genel yapısı ile bugünkü durumuna da ışık tutulan etkinlikte Türkmenlerin dil konusunda yaşadığı sıkıntılar da dile getirildi. Irak'ta gelişen Türkmen edebiyatı ve yazı dili üzerinde çalışan bilim adamları, Türkmenlerin Latin alfabesine geçiş süreci, sözlük eksikliği, eğitimli dil uzmanı yetersizliği ve baskılar nedeniyle Türkçeye alışmakta zorlandıkları konusunda birleşti. Bilim adamları, sorunların aşılması için Türkiye devletinden destek beklendiği ve eğitim gönüllülerine büyük görevler düştüğü konusunda fikir birliğine vardı.

Kerkük doğumlu bilim adamı Prof. Dr. Suphi Saatçi, Irak Türkmenlerinin yıllardır dil konusunda büyük sıkıntılar yaşadığını bildirdi. Bölgedeki Türkmenlerin yönetim değişikliği sonrası Latin alfabesinin kabul edilmesi sonrası Türkçeyle biraz yakınlaştığını belirten Saatçi, buna karşılık yeni dönemde uzman dil eğitmeni azlığı, yazınsal eser yetersizliği ve bazı kentlerdeki siyasi baskılar nedeniyle sorunlar yaşandığını kaydetti.

TDK Başkanı Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın ise Türk lehçeleri üzerine yürüttükleri çalışmalar içerisinde Irak Türkmen Türkçesinin özel bir yeri olduğunu söyledi. Bu özel konumun Türkmenlerin çoğunlukla ve yoğunlukla yaşadıkları Musul ve Kerkük'ün misak-ı millî sınırları içerisinde yer almasından kaynaklandığını belirten Akalın, "Atatürk'ün Türkiye'nin 'hududumillîsi dâhilindedir' dediği Musul'da, Kerkük'te, kısacası Türkmeneli adıyla andığımız bölgede, Türkmence yoğunlukla ve çoğunlukla konuşulmaktadır. Bölgedeki Türkmen varlığını azımsama, küçümseme hatta yok sayma gayretleri içerisinde bulunanlara verilecek en iyi cevap, bölgede canlı bir biçimde yaşayan Türkmen dili, edebiyatı ve kültürünü bütün zenginliğiyle ortaya koymaktır. Tapu dairelerini, nüfus idarelerini yakanlar; Türkmen dilini, edebiyatını ve kültürünü yok edemeyecektir" dedi.

Irak Türkmen Türkçesinin sözcükleriyle, deyimleriyle, atasözleriyle Türk dilinin zenginliklerinden olduğunu vurgulayan Akalın, "Kurumumuzun süreli yayınlarında Irak'taki Türkmen dili ve edebiyatı üzerine pek çok makale yayımlanmış, düzenlediği toplantılara bu konularda pek çok bildiri sunulmuştur. Doğrudan doğruya Irak Türkmen Türkçesi ve edebiyatı üzerine yayımlanmış iki kitabımız bulunmaktadır. Prof. Dr. Hidayet Kemal Bayatlı'nın Irak Türkmen Türkçesi adlı çalışmasını 1996 yılında, Prof. Dr. Çoban Hıdır Uluhan'ın, Kerküklü Şair Muhammed Nevruzi, Yûsuf u Züleyhâ adlı eserini ise geçen yıl (2007) yayımladık. Bugün de, ilk kez böylesine geniş katılımlı bir toplantıyla Uluslararası Çağdaş Irak Türkmen Türkçesi ve Edebiyatı Bilgi Şöleni'ni gerçekleştiriyoruz" ifadelerini kullandı.

CİHAN